*روش تدريس فعّال موجب كشف ونوآوري است!

 گانيه آموزش را مجموعه اي ازرويدادهايي  مي داند كه نسبت به يادگيرنده بيروني هستندوبراي پشتيباني از فرايندهاي  دروني يادگيرنده طرّاحي شده اند.(گانيه،بريگزوويگر،1374).هدف  از  طرّاحي  رويدادهاي  آموزشي آن است كه يادگيرندگان را از موقعيت فعلي به موقعيت مورد نظر (هدف) برسانند.

در هركشوري،نهادآموزش وپرورش باتمام قوا تجهيزشده است تا اينكه اطّلاعات كلامي،مهارت- هاي  ذهني (تمييزدادن، مفاهيم عيني ، قواعد و قواعدسطح بالا) و راهبرهاي شناختي(توجّه،يادگيري ، يادآوري ، تفكّر و ...) و  مهارت هاي  حركاتي انسان ها را رو به سوي مطلوب و وضعيت مناسب تري رهنمون باشد.

معلّم در كلاس بعنوان يگانه عنصر مجري كه  به  طور مستقيم با فراگيران در  ارتباط است مي تواند  بين  رويدادهاي  بيروني  با فرايندهاي دروني(مهارت هاي ذهني،راهبردهاي شناختي و مهم تر  از همه نگرش ها)   به منظور      شكل گيري  و توليدمفاهيم و دانش در ذهن ها،ارتباط معني دار  بر قراركند.

اگر روش تدريس ها  فقط بار  محفوظات را  انباشته تر  كنند و  با رويكرد"انتقالي" معلّم خود  در كلاس همه كاره  باشد ،  فراگيران فقط مي توانندمفاهيم ومطالب رابدون كم وكاست ازبركنندوبه طور منفعل ساكت سرجاي خود بنشينند و  معلّم انتقال  مي دهد فراگير حفظ مي كندبراي معلّم دردسرهم كمتراست.چون باكلام  شديد "سرجاي خود  بنشينيد." فراگير روي جاي خود  ميخ كوب  مي شود.تا آخركلاس معلّم متكلم  وحده است و هر چه  خواست و توانست انجام مي دهد.

تحوّلي كه در زندگي امروزي پديدآمده است،شيوه هاي  تدريس سنتي  و يكنواخت را  به خود بر نمي تابدوآن را نمي پذير.آهنگ حركت كاروان  كشف و  اختراعات امروزي به حدي  متغيير است  كه  در  هر40  ثانيه يك  يا سه يافته كشف و خلق  جديد  به  وقوع مي پيوندد هر چند در گذشته براي  هر مورد40 سال  مي گذشت! پس خود به خودكتاب هاي درسي در طول يك سال تحصيلي  براي  فراگيراني كه  در عرصه ي كنوني  به  سرمي برند ،كاملاً كهنه   و    بي رونق مي ماند.

بايدچشم ها شست و جوري ديگرديده ها را  بازكرد بايدآب ها را گل آلود نكنيم تازلال جريان يابدوبه طورشفاف و عيني ،عالم درآن به وضوح ديده شود.

بنده خوديكي ازمعلّماني هستم كه بيش از دهه اي است باتحوّل در روش تدريسم توانسته ام در حدّ فهم و توانايي در كلاس  موقعيت هاي  مناسبي  بوجودآورم كه فراگيران:

1- كلاس را جامعه،خانه و طبيعت تصوركنند.                              

 2- آزادانه اطّلاعات كلامي خود را در بين هم رد و بدل نمايند.

 3- مهارت هاي يادگيري را  تجربه كنند و مانند يك  دانشمند روش هاي  علمي را براي يادگيري به كار بگيرند.

4- مهارت هاي اجتماعي رابه كارببرند.

5- به يك باورونگرش برسند.

براي اينكه فراگيران بهتربتوانندبه مواردفوق برسندشرايط رفتن به اردو ، بازديد،برپايي جشن و يادمان،خواندن شعرّ سرود و خصوصاً رقص  و  آواز دركلاس براي آنان فراهم مي شود.

مي خواهم يك نمونه ازفعّاليّت هاي باورنكردني ،ازفرگيران سوم دبستان  مثال بزنم كه تاحال بعنوان مدرس در كلاس هاي  ضمن خدمت كوتاه مدّت و  بلندمدّت(كارداني و كارشناسي ) و  سرگروه  آموزشي  در  مجامع عمومي گروه هاي  آموزشي  و   بازديد   از مدارس  از  كسي  مشاهده  نكرده ام.

روزي كه تدريس موضوع پاره خط و قطردر چندضلعي ها از كتاب رياضي سوم دبستان به پايان  رسيد،بعنوان  يك فعّاليّت  از دانش آموزان خواستم:

اين شكل چندپاره خط دارد؟                                         

 جواب:يك . حالاچه قدر؟

جواب:2. وقتي پاره خط اوّل را زيرپاره خط دوم قراردادم بانگاه كردن و با هم گفت وگوكردن فهميدم  كه  3 پاره خط ديده مي شود.

گفتم اگراين شكل داشته باشيم چطور؟

بعدازيك بحث گروهي جواب دادند؟6 تا.بعد5 نقطه اي را هم  امتحان كرديم. جدول زيررا دراختيارآنان قرار دادم  و گفتم با فكركردن آن راكامل كنيد.       

   يك گروه 2 نفره(فرزين كريمي ، هيواعزيزي ) بعد    از چند  لحظه اي گفتندكه به جواب رسيديم. ازتعدادنقطه ها مربوط به هرخطة يك نقطه رابرمي داريم و به  تعداد پاره خط هاي قبلي  اضافه مي كنيم. مثلاً:دو نقطه اي   يك پاره خط  . سه نقطه اي دونقطه به تعدادپاره خط  دو  نقطه اي اضافه مي كنيم. 3 = 2 +1  (1 تعدادپاره خط دونقطه اي و 2  تعداد نقطه ي درنظرگرفته از3 نقطه)

4 نقطه اي 6 = 3 + 3 (3 اوّل تعدادنقطه از4 نقطه و3 دوم تعداد پاره خط 3 نقطه ي قبلي) حالا 5  نقطه  روي خط، تعداد  4  نقطه ي آن با6 پاره خط 4 نقطه اي جمع وعدد 10  به دست مي آيد.

و همين طور 6 نقطه اي به عدد 10پنج تااضافه   مي كنيم مي شود15   كه  6  نقطه اي 15 پاره خط دارد.امّا  فرمول محاسبه  تعداد  پاره خط  روي  يك  خط راست  به  قرار  زير است:

 هرچند كاربرد  اين  فرمول براي  دانش آموزان  پايه ي سوم دبستان  غير  قابل هضم است.

 n=

نمونه اي ديگربراي تشخيص تعداد اقطاريك چندضلعي:

دانش آموزان دركلاس دوم خوانده اند،يك مثلث قطر ندارد و يك چهارضلعي مانند : مستطيل ، مربّع  و لوزي هركدام 2 قطردارند. حال دركلاس سوم 5 ضلعي راهم امتحان مي كنندو در يك فعّاليّت هم 6 ضلعي راهم امتحان كردند.وبه صورت جدول زيردرآمد:

  بعدازبحث باهم چندلحظه گذشت. ازميان گروه هاي يكي باصداي بلندگفت:يافتم ازعددصفربه ترتيب 2  و3  و 4 جلو آمده ايم حال  براي 7  ضلعي 5  به 9 اضافه    مي كنيم مي شود14 پس 7 ضلعي 14 قطر دارد.وقتي با  فرمول تعداد قطر در چند ضلعي امتحان كردم ديدم درست مي گويد:

         متوجّه شدم كه  آن گروه  دانش آموزي  يك   رابطه ي تصاعدي در بين اعداد جدول را  كشف كرده اند.حالااين لحظه را  چگونه مي توان وصف؟ آيا شادي و  احساس و  جودي  كه در  اين لحظه بوجودآمده است مي توان با راه هاي تصنعي و خشك كلاس داري  بوجودآورد؟!...

   مي توانم بگويم كه  بهترين تشويقات و اهداي جوايز ، شايسته  اين  افراد مي باشد زيرا  آينده  چشم  انتظار كشفيّات  و اختراعات آنان خواهدبود.   

هيواحيدري آموزگاردبستان شاهد ،سرگروه آموزشي پايه ي سوم دبستان شهرستان مريوان  پاييز- 87